اواخر آخرین یخبندان که به اوج خود در بیست هزار سال پیش رسید به عصر سنگ مشهور است.
سوزنهائی بطول ده سانتیمتراز عاج ماموت برای دوختن پوست حیوانات با قدمت پانزده هزار سال در اروپا مربوط به این دوران کشف شده است. سرنیزه سنگی هم یکی از یادگارهای همین دوران است وقتی که انسانها در کلبه ها ساخته شده از شاخ ماموت زندگی میکردند .
عصر سنگ یا عصر حجر دورهای است که در آن فناوری در راستای رشد انسانی گسترده گشت و زندگی انسانی از خاور آفریقا به سراسر جهان پراکنده شد. این دوره در انتها با پیشرفت کشاورزی، رام کردن دامها و گداختن سنگ های برنزو مس و آهن و فلزکاری به پایان رسید. از آنجا که نوشتن را آغاز تاریخ میدانند، عصر سنگ در دوره پیش از تاریخ جای میگیرد.
عصر سنگ کهن یا دوره پارینه سنگی بیش از یک میلیون سال به درازاکشید و در درازای این زمان تغییرات در آب و هوای جهان از جمله بالا آمدن سطح آبها در پایان یخبندان حدود ۱۰ تا ۶ هزار سال طول کشید و ویژگی آن پدید آمدن دریاها و دگرشهای محیطی و نیاز به یافتن منبعهای خوراکی تازه بود. گشترش و پیشرفت ابزارهای ظریف سنگی واکنشی به این نیاز بود. این ابزارهای پیشرفته ابزارهای دوره پارینه سنگی بودند. در اروپا این ابزارها در دوره میانسنگی از خاور نزدیک کهن بدانجا برده شده بود. این ابزارها شکار را پیشرفته کرده و ماهیگیری را شدنی ساخت. رام کردن سگ برای شکار، میوه این دوران است.
دوره نوسنگی یا عصر سنگ نو با کاربرد کشاورزی شناخته میشود. بخاطر این ویژگی، گاه این دوره را انقلاب نوسنگی نیز میخوانند. همچنین کوزه گری در این زمان گسترش یافت و زیستگاههای انسانی بزرگتری همانند اریحا در هلال بارور در ۸۰۰۰ (پیش از میلاد) پدید آمد. . از آنجا بود که کشاورزی و فرهنگ به کرانه مدیترانه، دره سند، چین و جنوب خاوری آسیا گسترده شد.
هلال بارور(به عربی:هلال خصيب)،(به انگلیسی: Fertile Crescent) نام بخش تاریخی از خاور میانه و دربرگیرندهٔ بخشهای خاوری دریا مدیترانه، میانرودان و مصر باستان میباشد. این نام نخستین بار از سوی جیمز هنری بریستد باستانشناس دانشگاه شیکاگو بر این بخش از جهان گذارده شد.
هلال بارور با رودهای نیل، دجله، فرات و رود اردن سیراب میشود. این منطقه از باختر به دریای مدیترانه،از شمال به بیابان سوریه و از دیگر سویها به شبه جزیره عربستان و خلیج فارس و دیگر بخشهای مدیترانه محدود میشود. هلال بارور امروزه کشورهای مصر، اسرائیل، لبنان و نیز کرانه باختری رود اردن و نوار غزه و بخشهایی از اردن، سوریه، عراق، جنوب خاوری ترکیه و جنوب باختری ایران را دربرمیگیرد. جمعیت هلال بارور را امروزه نزدیک به ۱۲۰ میلیون یا دست کم یکچهارم جمعیت کل خاور میانه تخمین میزنند.
به دلیل گسترش کشاورزی و نیاز به خرمن و فرآیند کاشت، ساخت و تراش ابزارهای سنگی که به کار تیزکردن ساطور، بریدن و تیشه زدن میآمد گسترش یافت. این نخستین گواهیها برای بودن بازرگانی در این دورهاست که کالاهای گوناگون صدها میل آنسوتر برده میشدند.
یک نمونه خوب برای یک دهکده دوره نوسنگی، اسکارابری در جزیره اورکنی در اسکاتلند میباشد.
این اجتماع دارای بسترهای سنگی، طاقچه سنگی و حتی آبریزگاهی خانگی و پیوسته به یک جوی آب میبود.
سفالی از دوره جومون در ژاپن، این سفال دومین سفال کهنیاست که تاکنون یافتشده است.
خوراک مردمان این دوران از سوی شکارچیان و گردآورندگان و از گوشت جانوران و گیاهان فراهم میگشت. مردمان این دوره به بخشهایی از تن جانوران مانند جگر، قلوه و مغز دلبسته بودند. خوراک روزانه اینان سرشار از کربوهیدراتی بود که از بنشن و یا حبوبات به دست میآمد.
پژوهشها نشان میدهد که دوسوم انرژی مورد نیازاین مردمان آن دوران از گوشت به دست میآمد. که آنان نیز مانند مردمان کنونی از چربی پرهیز میکردهاند ولی نه به همین نسبت کنونی.
گمانبرده میشود که نخستین مصرف باده که از ترششدن انگورهای وحشی ساخته شده بوده در این دوره رخ داده شده باشد.
دو میلیون سال پیش در خاور آفریقا نخست سازه انسانی پدید آمد که عبارت بود از ستونهایی سنگی که شاخههای درختان را مانند بام نگاه میداشتند. سازه سنگی گرد سادهای که در ترا آماتا در نزدیک نیس فرانسه یافتشده به ۵۰۰هزار سال پیش بازمیگردد. جز این سازههای سنگی دیگری که زیستگاه مردمان آن دوران شمرده میشده در نقاط مختلف جهان یافت شدهاست. شماری از آنها به این قرار است:
ساختاری سنگی چادر مانند در درون غاری در نزدیکی گروت دولازاره در نیس فرانسه
ساختاری سنگی با بامی از چوب یافت شده در دولنی وستونیتسه چکسلواکی.
کلبههای بسیاری ساخته شده از استخوان ماموت در اروپای خاوری و سیبری.
چادری از پوست جانوران از ۱۵ هزار تا ۱۰هزار پیش از میلاد عیسی در پلاتو پارن فرانسه
نیایشگاههایی دارای چند اتاق و یا تکاتاقه و دارای چندین ستون، از آسیا تا اروپا
نقش بر روی سنگها
بیمبتکای در هندوستان، نگارهای بر تخته سنگ، یک میراث جهانی ثبتشده از سوی یونسکو.
در دوره پارینه سنگی نگارههای بر روی دیواره غارها کمیابهستند. این نقشها دربرگیرنده جانورانی مانند گربه سان رینوسروس میباشد. نمونه این اثرها را میتوان در غار شووه دید. سنگنگارههای این غار به ۳۱هزار سال پیش از میلاد بازمیگردند. غار آلتامیرا در اسپانیا به ۱۴ تا ۱۲ هزار سال پیش از میلاد بازمیگردد و نقاشیهای آن دربردارنده نگارههایی از گاومیش کوهاندار آمریکاییاست.
خلاصه:
شکارچیان درحوالی جائی که بعداً اریحا، فلسطین (جریکو) نامیده شد در اردوگاه هائی جمع شدند و در همین دوران اولین سرنیزه در آمریکا در
11000 سال پیش
اولین شهرکه دیواری دور آن بنا شد در اریحا در
10500 سال پیش
شکارچیان متحد شروع کردند به درست کردن شهرها. برای اروپائیان ماهیگیری مهمترین منبع غذائی شد در
10000 سال پیش
قدیمیترین قبرستان شناخته شده در آمریکای شمالی در
9500 سال پیش
کشاورزان اولیه ساکن در مزارع حاصلخیز کاتل هویوک که دامداری هم میکرده اند در جنوب شرقی آناتولی (ترکیه امروز) در
9000 سال پیش
اولین ریخته گری در خاور میانه در شروع کشاورزی در یونان و جزیره آجین
8500 سال پیش
کشت برنج در تایلند در
8000 سال پیش
آزمایشات اولیه کشاورزی روی جو و دانه های گیاهی در دشت نیل در
7500 سال پیش
اولین ابزارهای فلزی، تمدن ینگ شو در چین سفالهای رنگی درست میکند و در مکزیک انواع ذرت کشت میشود. پل خاکی بین انگلستان و فرانسه شسته شده و وفور برنج در چین و استفاده از مس در بین النهرین و تمدن نوبیا در جنوب نیل (سودان امروز) در
7000 سال پیش
استفاده از گاوآهن برای اولین باردر خاور میانه و شروع کشاورزی در جزیره بریتانیا در
6000 سال پیش
اختراع و استفاده از چرخ در بین النهرین، لرستان ایران و ارمنستان
استفاده مس در تایلند، ایجاد اولین تمدن جهان در قسمت پائینی بین النهرین و اولین تولید مازاد برمصرف محصولات کشاورزی، اختراع خط میخی توسط سومریها و ایلامیها. استفاده از لاما برای باربری در پرو در
5500 سال پیش
اولین سقفهای سنگی (استون هنج) در
5000 سال پیش
